Pa Ekonomis Antwopològ, Thony Louis
Nan yon kontèks ekonomik kote enflasyon ap kontinye monte epi pri lavi a ap ogmante san rete, kesyon pouvwa acha ajan piblik yo, sitou pwofesè yo, vin tounen yon gwo sous enkyetid.
An Ayiti, ogmantasyon enpòtan pri gaz la ki pase soti 550 pou rive 725 goud pa sèlman yon chanjman nan pri, men yon gwo chòk ekonomik ki gen gwo konsekans sou tout sosyete a.
Pwofesè yo, ki se poto mitan sistèm edikatif la epi aktè esansyèl nan devlopman moun, jwenn tèt yo jodi a nan yon sitiyasyon kote kondisyon lavi yo ap degrade piti piti. Sitiyasyon sa a leve yon kesyon fondamantal:
nan ki mezi absans ajisteman salè fas ak enflasyon an pa sèlman afekte byennèt yo, men tou lavni peyi a?
Yon ogmantasyon enpòtan ak konsekans klè
Pri gaz la pase soti 550 pou rive 725 goud reprezante yon ogmantasyon 31,82 %. Ogmantasyon sa a pa san enpòtans: li lakoz otomatikman ogmantasyon pri transpò, machandiz konsomasyon ak sèvis yo.
Si nou pran egzanp yon pwofesè ki touche 22 100 goud brut pa mwa, yon ajisteman ki ta swiv menm pousantaj enflasyon an ta dwe: apeprè 7 032 goud,
sa ki ta bay yon nouvo salè anviwon 30 000 goud.
Si pa gen ajisteman sa a, pwofesè a sibi yon pèt reyèl nan pouvwa acha li ki prèske egal ak yon tyè nan revni li. Se pa yon senp dezèkilib, men yon vrè apovrisman estriktirèl.
Gwo konsekans ekonomik ak sosyal
Diminisyon pouvwa acha ak plis mizè pwofesè fè depans obligatwa li yo ogmante: transpò, manje, lojman. Revni reyèl li bese, sa ki pouse li swa diminye konsomasyon li oswa pran dèt. Sou long tèm, sa ap mennen nan yon mizè ki ap grandi an silans.
Degradasyon kalite edikasyon
Yon pwofesè ki nan difikilte ekonomik pa ka bay tout kapasite li ni mantal ni entelektyèl. Motivasyon diminye, angajman nan ansèyman bese, epi kalite edikasyon an vin afekte. Lekòl la, ki ta dwe yon zouti devlopman, vin febli.
Fuit konpetans ak dekourajman pwofesyonèl
ak move kondisyon ekonomik yo, anpil pwofesè ka chwazi kite metye a, fè plizyè travay an menm tan, oswa menm kite peyi a. Fuit konpetans sa a fè sistèm edikatif la vin pi fèb sou tan.
Mezi otorite yo dwe pran
Fas ak sitiyasyon sa a, pa fè anyen pa yon opsyon. Fòk gen mezi ijan ak estriktirèl:
Ajisteman salè ki baze sou enflasyon.
Li enpòtan pou mete yon mekanis ki ajiste salè yo otomatikman selon ogmantasyon pri yo, pou pwoteje pouvwa acha pwofesè yo.Sibvansyon vize
Leta ka bay sibvansyon sou transpò oswa sou kèk pwodwi premye nesesite pou pwofesè yo, pou diminye presyon finansye yo.
Refòm jeneral nan politik salè
Li nesesè pou bay metye pwofesè a plis valè, pa sèlman nan salè baz la, men tou ak avantaj sosyal ak
prim.
Estabilizasyon pri ak kontwòl mache
Fòk gen politik makwoekonomik pou limite enflasyon epi estabilize pri gaz la, pou pwoteje popilasyon an an jeneral.
An rezime, ogmantasyon pri gaz la ann Ayiti pa yon fenomèn izole; li montre feblès ekonomik ki deja egziste yo. San ajisteman salè, pwofesè yo ap pèdi anpil nan pouvwa acha yo, sa ki gen konsekans dirèk sou kalite edikasyon ak sou devlopman peyi a.
Envesti nan pwofesè yo pa sèlman korije yon enjistis ekonomik; se garanti lavni yon nasyon. Ijans lan reyèl, epi repons lan dwe nan nivo pwoblèm nan. Si yo inyore reyalite sa a, sa ka mete an danje kapital imen peyi a sou long tèm.
Pa Ekonomis Antwopològ, Thony Louis