Analiz politik Jedi 20 Dawout 2026 |N°00571
Ekri pa : Jean Launy AVRIL
Nan lavi politik yon peyi, popilis se youn nan konsèp ki plis itilize, men tou youn nan sa yo ki pi mal konprann. Nan anpil ka, depi yon lidè rive pale ak foul la, denonse elit yo oswa sèvi ak yon langaj ki touche emosyon popilasyon an, anpil moun prese mete etikèt « popilis » sou li. Men popilis pa yon ideyoloji. Li se yon metòd pou fè politik. Li se yon fason pou konstwi yon relasyon dirèk ant yon lidè ak « pèp la », pandan lidè sa a prezante tèt li kòm sèl moun ki kapab sove nasyon an kont yon elit li akize kòm responsab tout malè yo.
Nan kontèks ayisyen an, popilis la pran yon fòm ki pi konplèks toujou. Li pa rezève pou yon sèl tandans politik. Gen popilis ki soti nan mouvman yo konsidere kòm goch, menm jan gen popilis ki soti nan mouvman dwat yo. Diferans lan pa toujou chita sou diskou yo, men sou enterè yo defann lè yo rive jwenn pouvwa. Se poutèt sa li vin difisil pou anpil sitwayen idantifye vrè oryantasyon ideyolojik aktè politik yo.
Youn nan pi gwo konfizyon ki egziste nan sosyete ayisyèn nan se lide ki fè kwè nenpòt moun ki pale nan non mas popilè yo otomatikman se yon moun de goch. Sa pa kòrèk. Yon moun ka sèvi ak yon diskou ki denonse lamizè, ki pale de katye popilè, de jèn san travay, de peyizan ak ouvriye, pandan tout desizyon li pran sèvi enterè gwo gwoup ekonomik yo. Diskou a ka parèt revolisyonè, men pratik la rete totalman konsèvatè. Se la nou jwenn youn nan pi gwo kontradiksyon politik ayisyen an.
Plizyè lidè politik bati popilarite yo sou pwomès pou kraze sistèm nan. Yo prezante tèt yo kòm advèsè elit ekonomik ak politik yo. Men lè yo rive sou pouvwa, se menm elit sa yo yo chita negosye avèk yo, se menm rezo ekonomik yo yo pwoteje, epi se menm pratik kliyanèl yo yo kontinye alimante. Se pa ideyoloji ki gide aksyon yo, men kalkil politik ak enterè pèsonèl. Rezilta a se yon gwo desepsyon kolektif.
Nan syans politik, yo pale sou « praksis », sa vle di relasyon ki dwe egziste ant teyori ak pratik. Yon pwojè politik pa dwe mezire sèlman sou bèl diskou li. Li dwe mezire sou aksyon li, sou desizyon li pran, sou fason li administre pouvwa a. Lè yon lidè di li kanpe bò kote klas popilè yo, men politik piblik li yo pa amelyore lavi klas sa yo, gen yon kontradiksyon fondamantal. Lè li di li goumen kont koripsyon, men li antoure tèt li ak moun ki pratike menm sistèm li t ap denonse a, diskou li pèdi tout kredibilite.
Se kontradiksyon sa a ki mete klas politik ayisyèn nan nan yon kriz konfyans san parèy. Popilasyon an pa sèlman fatige ak pwomès ki pa janm reyalize. Li kòmanse doute tout diskou politik, kèlkeswa moun ki pote li. Lè pawòl pa koresponn ak aksyon, demokrasi a vin febli, epi sitwayen yo pèdi enterè yo pou patisipe nan lavi piblik.
Pi gwo danje popilis la se lè li ranplase refleksyon pa emosyon. Olye sitwayen yo analize pwogram yon kandida, kapasite li, vizyon li ak rezilta li deja bay, yo vote sou baz karism, gwo rasanbleman, slogan oswa kapasite pou fè moun reve. Nan moman sa a, eleksyon yo sispann tounen yon konpetisyon pwojè. Yo tounen yon konpetisyon imaj.
Ayiti bezwen depase etap sa a. Peyi a bezwen yon kilti politik kote ideyoloji pa sèvi kòm yon dekorasyon, men kòm yon angajman. Yon sosyete pa ka kontinye konfonn popilarite ak lidèchip, ni diskou ak konpetans. Yon lidè pa dwe jije sou kantite foul moun li rasanble, men sou kapasite li pou konstwi enstitisyon solid, respekte lalwa, kreye opòtinite ekonomik ak bay rezilta.
Se poutèt sa deba sou popilis la enpòtan anpil jodi a. Li envite chak sitwayen poze tèt li kestyon ki pi enpòtan an. Lè yon politisyen ap pale, èske aksyon li yo konfime pawòl li yo? Si repons lan se non, se pa yon kestyon goch oswa dwat ankò. Se yon kestyon kredibilite politik.
Ayiti pap chanje sèlman ak nouvo figi oswa nouvo slogan. Li pral chanje lè sitwayen yo aprann egzije koerans ant sa yon lidè di ak sa li fè. Se lè sa a politik la ap sispann yon teyat diskou pou li tounen yon zouti reyèl pou transfòme lavi pèp .