KATEGORI : ENTÈNASYONAL
Lendi 7 Septanm 2026| 00577
Ekri pa : Kerna MERZIER
Plis pase uit deseni apre fen Dezyèm Gè Mondyal la, Penensil Koreyen an kontinye reprezante youn nan divizyon politik ak jeyopolitik ki pi enpòtan nan sistèm entènasyonal la. Sou menm penensil la egziste de Leta ki soti nan yon istwa komen, men ki devlope anba de modèl politik, ekonomik ak ideyolojik ki diferan anpil: Repiblik Kore di, ke nou rele Kore di Sid, ak Repiblik Demokratik Popilè Kore di, ke nou konnen kòm Kore di Nò. Separasyon sa a pa kapab konprann sèlman kòm yon pwoblèm ant de peyi vwazen. Li soti dirèkteman nan gwo transfòmasyon entènasyonal ki te fèt apre 1945, li te vin pi solid pandan Gè Fwad la, epi jiska jounen jodi a li kontinye enplike enterè estratejik gwo pouvwa tankou Etazini, Lachin ak Larisi.
Pou konprann orijin divizyon an, fòk nou retounen nan fen Dezyèm Gè Mondyal la. Penensil Koreyen an te anba dominasyon Japon depi 1910 rive 1945. Apre Japon rann tèt li, Etazini ak Inyon Sovyetik te separe zòn kote yo t ap resevwa rann tèt fòs Japonè yo sou baz 38yèm paralèl la. Sa ki te prezante okòmansman kòm yon separasyon administratif pwovizwa te vin tounen yon separasyon politik nan kontèks rivalite ant Washington ak Moskou. An 1948, de Leta diferan te etabli: Kore di Sid nan sid la ak Kore di Nò nan nò a. Chak bò te reklame lejitimite sou tout penensil la, pandan yo te antre nan de kan ideyolojik opoze ki t ap fòme nouvo lòd entènasyonal la.
Konfwontasyon an rive nan yon nivo dramatik an 1950 avèk kòmansman Lagè Kore a. Pandan twa ane, penensil la te tounen youn nan premye gwo chan batay Gè Fwad la. Kore di Nò te resevwa sipò Lachin ak Inyon Sovyetik, pandan Kore di Sid te jwenn sipò Etazini ak fòs ki te opere anba manda Nasyonzini. Lè yon akò armistis te siyen an 1953, li te mete fen nan gwo operasyon militè yo, men li pa t kreye yon trete lapè definitif. Se youn nan rezon ki fè relasyon ant de Kore yo toujou karakterize pa yon nivo tansyon militè eksepsyonèl, sitou alantou Zòn Demilitarize a (DMZ) ki separe yo.
Apre lagè a, de pati penensil la pran de trajwa ki vin de pli zan pli diferan. Kore di Sid te pase atravè peryòd otoritè anvan li konsolide yon sistèm demokratik, pandan li te fè yon transfòmasyon ekonomik ekstraòdinè ki fè li vin youn nan gwo ekonomi endistriyèl ak teknolojik mondyal yo. Kore di Nò, bò kote pa li, devlope yon sistèm politik trè santralize, bati otou Pati Travayè Kore a ak dinasti politik fanmi Kim nan. Diferans ki genyen ant de sistèm sa yo pa limite ak politik: yo vizib tou nan nivo ekonomik, teknolojik, sosyal ak nan fason chak Leta òganize relasyon li ak rès mond lan.
Dimansyon militè a se youn nan eleman ki fè kestyon Koreyen an vin pi sansib toujou. Kore di Nò devlope yon pwogram nikleyè ak misil balistik ke li prezante kòm yon garanti pou sekirite ak siviv rejim nan. Pou Kore di Sid ak alye li Etazini, kapasite sa yo reprezante yon gwo menas pou sekirite rejyonal la. Prezans militè ameriken nan Kore di Sid, egzèsis militè ansanm ak Seoul, ansanm ak kapasite defans Japon ak lòt alye Washington yo, antre nan yon jwèt estratejik kote chak aksyon yon kan kapab lakòz yon reyaksyon nan lòt kan an. Se konsa Penensil Koreyen an rete youn nan zòn kote yon kriz lokal kapab rapidman genyen konsekans entènasyonal.
Wòl gwo pouvwa yo enpòtan anpil pou konprann sitiyasyon an. Etazini rete prensipal alye militè Kore di Sid epi li konsidere estabilite penensil la kòm yon eleman kle nan estrateji li nan Azi. Lachin, ki pataje yon fwontyè ak Kore di Nò, gen enterè pou evite yon destabilizasyon ki ta kapab lakòz kriz imanitè, mouvman refijye oswa yon chanjman radikal nan balans estratejik rejyon an. Larisi, ki gen tou yon ti fwontyè ak Kore di Nò, rete yon lòt aktè enpòtan nan ekwasyon an. Se poutèt sa kestyon Koreyen an depase lontan relasyon Pyongyang ak Seoul: li fè pati pi gwo konpetisyon estratejik k ap dewoule nan Azi-Pasifik la.
Malgre tout tansyon sa yo, istwa relasyon ant de Kore yo pa fèt sèlman ak konfwontasyon. Te genyen plizyè moman dyalòg, rankont ant dirijan yo, reyinyon fanmi ki te separe depi lagè a ak pwojè koperasyon ekonomik. Nan kèk peryòd, lide reyinifikasyon an te parèt kòm yon objektif ki te kapab jwenn yon chemen atravè dyalòg. Men diferans ki genyen ant sistèm politik yo, kestyon nikleyè a, nivo militarizasyon penensil la ak rivalite ant gwo pouvwa yo rann nenpòt pwosesis reyinifikasyon ekstrèmman konplike.
Èske reyinifikasyon toujou posib? Se youn nan kestyon ki pi difisil pou reponn. Sou plan istorik ak kiltirèl, de popilasyon yo pataje anpil eleman komen. Men plizyè deseni separasyon kreye de sosyete ki evolye nan kondisyon totalman diferan. Reyinifikasyon ta mande pa sèlman yon antant politik, men tou yon gwo pwosesis ekonomik, sosyal, sekiritè ak diplomatik. Nan kondisyon aktyèl yo, li rete plis yon kestyon ouvè sou avni penensil la pase yon objektif ki gen yon kalandriye politik klè.
Penensil Koreyen an montre nou kijan desizyon ki te pran nan yon kontèks entènasyonal plis pase uitant ane pase kapab kontinye enfliyanse relasyon ant Leta jodi a. Kore di Nò ak Kore di Sid se de peyi ki pataje yon rasin istorik, men ki reprezante de eksperyans politik ak ekonomik diferan anpil. Dèyè liy ki separe yo sou kat jeyografik la, gen kestyon sou lagè ak lapè, zam nikleyè, alyans militè, rivalite gwo pouvwa ak desten yon pèp ki te divize pa listwa.
Lorizon San Fwontyè, avèk entènasyonalis Kerna MERZIER, envite nou ale pi lwen pase fwontyè ki trase sou kat yo pou konprann fòs istorik, politik ak jeyopolitik ki kontinye fòme mond lan.