ÉDITORYAL — Lendi 7 Septanm 2026| 00577
Ekri pa: Jean Launy AVRIL
Gen sèvis ki, nan yon peyi k ap fonksyone nòmalman, ta dwe tèlman òdinè nou pa ta menm bezwen ekri yon editoryal sou yo: achte yon tikè avyon, rive nan ayewopò, fè anrejistreman, remèt yon malèt, monte nan avyon epi rive nan destinasyon ou ak afè ou. Men ann Ayiti, menm aksyon senp sa yo konn pran fòm yon travèse lanmè san kannòt, kote depi premye pòt ayewopò a jouk nan pòt avyon an, pasaje a kapab santi se pa sèlman yon vwayaj li achte, men yon peripesi li antre ladan l san li pa konnen ki kote li pral bout. Se nan sans sa a nou vle atire atansyon sou Sunrise Airways, yon konpayi ayeryen ayisyen ki, nan yon kontèks kote koneksyon ayeryen peyi a rete limite, okipe yon plas enpòtan pou anpil vwayajè. Lè yon antrepriz jwenn dwa pou l opere nan yon sektè estratejik konsa, espesyalman nan yon peyi kote altènativ yo kapab limite, sèvis li pa kapab konsidere kòm yon senp zafè prive ant konpayi an ak moun ki achte tikè a. Li tounen yon kestyon enterè piblik, yon kestyon pwoteksyon konsomatè, epi nan yon sèten mezi, yon moso nan imaj peyi a menm.
Sa ki pouse refleksyon sa a se pa yon dezi pou kondane yon antrepriz san l pa jwenn dwa reponn, ni pou prezante tout plent ki rive jwenn nou kòm verite deja etabli. Men lè menm kalite temwayaj ap repete, lè pasaje rakonte reta, difikilte nan sèvis, pwoblèm ak bagaj, malèt ki pa rive ansanm ak pwopriyetè yo, reklamasyon ki pran tan pou jwenn repons, oswa yon santiman kote kliyan an pa konnen kiyès pou l adrese lè yon pwoblèm rive, li nesesè pou konpayi an ak otorite ki kontwole avyasyon sivil la pran kestyon sa yo oserye. Nou menm tou, kòm vwayajè, nou konnen kijan yon pasaj nan ayewopò kapab vin lou lè òganizasyon an pa klè. Men kestyon ki pi enpòtan an se pa menm konnen si yon ensidan rive yon fwa oswa dis fwa; se konnen ki mekanis ki egziste pou yon pasaje jwenn yon repons rapid lè li rive. Paske yon antrepriz serye pa mezire sèlman nan kantite avyon li fè dekole; li mezire tou nan fason li trete moun lè bagay yo pa mache jan yo te dwe mache. Se lè malèt la pa rive, lè vòl la deregle, lè kliyan an ap chèche enfòmasyon, se nan moman sa yo kalite sèvis la montre vrè figi li.
Gen yon lòt dimansyon ki merite refleksyon. Lè kantite opsyon yon konsomatè genyen limite, responsabilite konpayi ki disponib yo vin pi gwo, pa pi piti. Pasaje a pa dwe santi paske li bezwen vwayaje, li oblije aksepte nenpòt kalite sèvis kòm yon fatalite. Yon tikè avyon se pa yon favè konpayi an ap fè kliyan an; se yon kontra. Kliyan an peye, antrepriz la gen obligasyon. E lè pri tikè yo santi yo lou nan pòch yon popilasyon ki deja ap goumen ak yon ekonomi frajil, nivo sèvis la dwe mache ansanm ak nivo sakrifis kliyan an fè pou achte tikè sa. Nou pa kapab antre nan yon lojik kote pasaje a peye pri yon sèvis ki ta dwe solid, men li oblije pote sou do li enkyetid yon sèvis ki pa toujou ba li asirans li bezwen. Lè moun remèt yon malèt, li pa remèt yon senp bwat ak rad ladan l; pafwa se medikaman, dokiman, kado pou fanmi, souvni, bagay pèsonèl ak yon ti moso lavi li ki antre nan vant avyon an. Se poutèt sa nenpòt plent sou bagaj ki pèdi, ki an reta oswa ki ta sibi manipilasyon dwe gen yon pwosedi trasabilite ak reklamasyon ki klè, rapid epi transparan. Si gen plent sou bagay ki disparèt anndan bagaj, sa mande ankèt; li pa dwe tounen yon akizasyon jeneral san prèv, men li pa dwe tonbe nan yon tiwa nonplis.
Sunrise Airways dwe konprann tou li pa sèlman ap transpòte kò soti nan yon ayewopò pou ale nan yon lòt. Li ap transpòte yon pati nan eksperyans moun genyen ak Ayiti. Yon moun ki soti nan dyaspora a, yon etranje k ap vizite, yon antreprenè, yon pwofesyonèl oswa yon fanmi k ap retounen lakay kapab kòmanse oubyen fini eksperyans li ak peyi a atravè sèvis yon konpayi ayeryen. Lè eksperyans sa bon, li kapab tounen yon envitasyon: “Ale Ayiti, mwen te byen pase.” Lè li move, li kapab tounen yon avètisman: “Mwen pa vle viv sa ankò.” E nan epòk rezo sosyal la, yon sèl move eksperyans pa rete nan yon sal datant; li kapab travèse fwontyè pi vit pase avyon an menm. Yon peyi ki bezwen relanse ekonomi li, retabli konfyans, ankouraje dyaspora li retounen epi yon jou rebati yon sektè touris ki solid pa kapab trete kalite sèvis nan pòt antre peyi a tankou yon ti detay. Premye enpresyon se yon pòt; dènye enpresyon se souvan kle ki fè yon moun deside si l ap retounen.
Men responsabilite a pa dwe rete sèlman sou do konpayi an. Leta ayisyen gen yon kestyon pou l reponn tou. Bay lisans oswa otorizasyon pou opere pa kapab vle di siyen yon papye epi vire do. Otorize se kontwole tou. Kontwole se verifye. Verifye se egzije estanda. E lè estanda yo pa respekte, se mande koreksyon. Ki mekanis otorite konpetan yo mete disponib pou resevwa plent pasaje yo? Ki kontwòl ki fèt sou jesyon bagaj? Ki obligasyon enfòmasyon konpayi yo genyen lè gen reta oswa bagaj ki pa rive? Ki rekou yon kliyan genyen lè apre plizyè demach li toujou pa jwenn yon solisyon? Yon Leta ki vle devlope transpò ayeryen li pa dwe sèlman konte kantite vòl ki antre ak soti; li dwe mezire kalite eksperyans moun ki chita nan avyon sa yo. Paske lisans yon antrepriz pa yon kouwòn yo mete sou tèt li pou tout tan; se yon responsabilite piblik ki dwe mache ak kondisyon, siveyans ak rann kont.
Nou konnen tou li fasil pou kritike yon konpayi ayeryen k ap opere nan yon peyi kote enfrastrikti, sekirite, lojistik ak sitiyasyon jeneral kapab kreye obstak ki depase kapasite yon sèl antrepriz. Se poutèt sa kritik la dwe jis. Tout reta pa nesesèman responsablite konpayi an; tout bagaj ki gen pwoblèm pa nesesèman prèv neglijans; tout move eksperyans pa vle di tout kliyan viv menm bagay la. Men se jisteman poutèt sa Sunrise Airways ta dwe pran devan kestyon an olye li kite plent yo konstwi pwòp naratif yo. Pibliye pwosedi klè, bay kliyan nimewo dosye pou reklamasyon, pèmèt trasabilite bagaj, kominike rapidman, pibliye delè tretman, eksplike responsabilite konpayi an ak responsabilite ayewopò yo, epi montre ak done kijan plent yo rezoud. Transparans se pa yon kouto kont antrepriz; se yon parapli ki kapab pwoteje repitasyon li. Lè ou pa kite kliyan an nan fènwa, menm yon pwoblèm kapab tounen prèv pwofesyonalis nan fason ou rezoud li.
Se poutèt sa Centre à la Une ap lanse apèl sa a ni bay direksyon Sunrise Airways, ni bay otorite ayisyen ki responsab sektè a: tande pasaje yo anvan plent yo tounen yon miray ant konpayi an ak kliyan li yo. Nou pa mande pèfeksyon, paske okenn konpayi ayeryen sou latè pa fonksyone san ensidan. Nou mande responsabilite, respè, trasabilite, bon jan kominikasyon ak mekanis reyèl pou korije sa ki pa mache. Ayiti deja pote twòp valiz lou sou do li; pasaje li yo pa bezwen ajoute yon lòt valiz enkyetid chak fwa yo pran avyon. Si nou vle yon lòt imaj pou peyi a, chanjman an dwe kòmanse tou nan ti pòt kote moun antre ak paspò yo nan men yo epi espwa yo nan valiz yo. Paske yon avyon pa sèlman leve ak gaz; li leve ak konfyans. E lè konfyans kliyan an rete atè, menm si avyon an dekole, sèvis la poko rive nan destinasyon li.
Jean Launy AVRIL
Editoryalis — Centre à la Une
Nou se Centre à la UNE