Tou otan viza ameriken ap parèt kòm yon bagay ki endispansab pou lidè ann Ayiti, nou pap janm fè okenn pa pou n soti nan sik depandans politik ak imilyasyon diplomatik n ap viv la. Se yon verite brital, men li merite di : gen twòp otorite nan peyi a ki pa gide pa prensip, ni pa misyon leta, men pa kantite pyès ki kapab rete nan paspò yo. Souverènte yon nasyon pa janm mache ansanm ak sètifika depandans pèsonèl.
Revokasyon resan viza Fritz Alphonse Jeanan pa yon nouvèl ekstra-òdinè. Olye de sa, yon epizòd adisyonèl nan yon pratik ki tounen nòmal, yon pratik ki egziste depi lontan kote Washington retire viza tankou wete etikèt sou yon pakè. Chak fwa sa rive, se pa sèlman yon endividi yo frape : se prestij Leta Ayisyen an, se imaj nasyonal la, e se tèt nou kòm pèp yo voye yon mesaj. Yon mesaj ki di : “nou gen dwa antre nan lavi politik nou jan nou vle”.
Sa pi grav toujou, se fason kèk lidè fè gwo kriz lè yo pèdi viza yo, tankou si se yon pati nan nanm yo, yon pati nan pouvwa yo, yo wete. Lè yon peyi rive nan pwen kote menas “revoke viza” pi fò pase presyon opinyon piblik, demokrasi a malad. Lè yon gouvènman pi pè yon konsila pase pè jijman pèp li, gen yon pwoblèm fondamantal nan fason n ap bati yon eta.
Rete kole ak viza konsa fè Ayiti pèdi tout kapasite pou l montre kolòn vètebral diplomatik li. Sa fè lidè yo tounen ajan ki pi enterese nan pwòp sekirite pèsonèl yo pase enterè nasyonal. E pandan n ap kontinye ak kouri dèyè viza, chimen souverènte nou vin pi lwen, pi bouya, pi difisil rive jwenn.
Ayiti pap janm leve si moun k ap dirije l yo wè tèt yo tankou vizitè pèmanan nan pwòp peyi yo, olye yo wè tèt yo kòm moun k ap konstwi demen, kèlkeswa sa yon anbasad panse. Souverènte pa vann, li pa lwe, li pa tache ak paspò : li chita sou diyite, konviksyon e kapasite pou pran kanpe tèt kale nan enterè pèp la.
Nou dwe chanje lojik sa a. Sinon, chak revokasyon viza pral toujou parèt tankou yon tranbleman tè politik, olye li rete sa li ye : yon aksyon bilateral, pa yon jijman sou desten peyi nou.
Yon nasyon ki vle leve dwe gen dirijan ki pa pè pèdi viza, men ki pè pèdi peyi.
Jean launy AVRIL editoryalis -Centre à la UNE